Niemcy o Dziadoszanach piszą

October 1st, 2016 by Chruściel

Nareszcie! Długo oczekiwana przeze mnie publikacja ujrzała światło dzienne. Wprawdzie wydano ją już w kwietniu tego roku, a mi udało się ją nabyć w lipcu, to biorąc ją teraz we wrześniu do ręki nadal czuję te same emocje, które towarzyszyły mi w momencie odkrycia, że już jest i zaraz będzie się nią można cieszyć, gdyby nie… cena. No właśnie, bo jak w domowym budżecie usprawiedliwić wydatek rzędu 120 Euro za książkę? Ale, uff, udało się, a wrażeniami mogę się wreszcie podzielić.

Biermann Felix Paul, Kieseler Andreas, Nowakowski Dominik
‘Burg, Herrschaft und Siedlung im mittelalterlichen Niederschlesien: die slawischen Ringwälle von Köben (Chobienia) und Kleinitz (Klenica) im Kontext der Frühgeschichte des mittleren Oderraums’, s. 23-209, Bonn 2016

burg-herrschaft-und-siedlung

Polska wersja tytułu całej publikacji brzmi ‘Gród, władza i osadnictwo na średniowiecznym Dolnym Śląsku. Grodziska pierścieniowate z Chobieni i Klenicy w kontekście wczesnośredniowiecznych dziejów Środkowego Nadodrza’. Oczywiście najbardziej oczekiwaną przeze mnie była monografia dotycząca chobieńskiego grodziska jednak okazało się, że to jedynie mniejsza część 27. tomu serii ‘Studien Zur Archaologie Europas’ wydawnictwa Habelt, który wypełniają również artykuły dotyczące grodziska w Klenicy. A zatem skoro temat nie tak odległy dziadoszyckim ziemiom (o czym za chwilę), to warto wymienić tutaj wszystkie tytuły z imienia.

Spis treści:

  • Biermann Felix Paul, Kieseler Andreas, Nowakowski Dominik, ‘Einleitung’, s. 13-21
  • Biermann Felix Paul, Kieseler Andreas, Nowakowski Dominik, ‘Köben an der Oder (Chobienia) – Forschungen zum Wandel der Siedlungs- und Herrschaftsverhältnisse im mittelalterlichen Niederschlesien’, s. 23-209,
    • ‘Chobienia nad Odrą (Köben). Badania nad przemianami osadniczymi i organizacją terytorialną na średniowiecznym Śląsku (Streszczenie)’
  • Kieseler Andreas, ‘Der slawische Burgwall von Kleinitz (Klenica) im nördlichen Niederschlien’, s. 211-466,
    • ‘Wczesnośredniowieczne grodzisko w Klenicy (Kleinitz) na północy Dolnego Śląska (Streszczenie)’
  • Biermann Felix Paul, Kieseler Andreas, Nowakowski Dominik, ‘Die Nachuntersuchung von 2007 auf dem Burgwall von Kleinitz (Klenica)’, s. 467-482,
    • ‘Wznowienie badań na grodzisku w Klenicy (Kleinitz) w 2007 roku (Streszczenie)’
  • Benecke Norbert, ‘Die Tierreste vom Burgwall Kleinitz (Klenica)’, s. 483-494,
    • ‘Szczątki zwierzęce z grodziska w Klenicy (Kleinitz) (Streszczenie)’
  • Gruszka Bartlomiej, ‘Eine Siedlung am slawischen Burgwall von Kleinitz (Klenica) – Aufarbeitung der Altgrabung von 1962’, s. 495-532,
    • ‘Wczesnośredniowieczna osada przy grodzisku w Klenicy (Kleinitz) – Opracowanie wyników badań z 1962 roku (Streszczenie)’
  • Wiejacka Martyna, Wiejacki Jan, ‘Die Tierknochen der Vorburgsiedlung von Kleinitz (Klenica)’, s. 533-546,
    • ‘Kości zwierzęce z osady przygrodowej w Klenicy (Kleinitz) (Streszczenie)’

Publikacja wydana w formie albumowej (twarde okładki, szyty grzbiet, kredowy, acz dość cieńki papier) zawiera ponad 300 głównie czarno-białych rycin i w mojej opinii nie odbiega od standardu, z którym wcześniej udało mi się zapoznać przy okazji wielokrotnego wertowania “Słownika wsi śląskich w średniowieczu”. I choć moim faworytem wydawniczym ciągle pozostaje seria ‘Frühmittelalterliche münzfunde aus Polen’, to jest to nadal forma książki, z którą jak najbardziej chce się obcować.

A teraz smaczki. Znajdziemy tutaj ciekawą mapę ukazującą osadnictwo Dziadoszan na podstawie rozmieszczenia grodów według badań panów Sławiomira Moździocha (1998) oraz Krzysztofa Czapli (2006), na której według koncepcji pierwszego z nich Klenica leży w domenie naszego plemienia. Jeśli podążymy tym tropem podczas rekonstrukcji praktycznie podwoimy obszar archeologiczny, z którego możemy czerpać artefakty, które dopełniłyby wizerunek naszego Dziadoszyca.

Inną ciekawostką, której próżno szukać w pozostałych publikacjach jest pięknie narysowany przekrój zrekonstruowanego wału grodu w Chobieni w obu fazach użytkowania, który obok wizualizacji samego grodu jak i pobliskiej osady (te już znane z poprzednich publikacji) dopełniają nasze wyobrażenie o tym jak Chobienia drzewiej wyglądała.

W pierwszym artykule o Klenicy zamieszczono okazałą kolekcję oprawek rogowych będących stylistycznymi analogiami do jednego z klenickich zabytków, między którymi znajdziemy również oprawki z Grodziszcza i Żukowic.

Publikację oczywiście polecam jako obowiązkową pozycję na półce każdego dziadoszycofila, jednak obawiam się, że jej cena nie jest w stanie znaleźć uzasadnienia w odczuciu kogokolwiek kto nim nie jest.

Dziadoszanie w publikacjach 2014-2015

February 20th, 2016 by Chruściel

Podczas popełniania wpisu Literatura odświeżona obiecałem sobie, że kiedyś uzupełnię nowości wydawnicze dotyczące naszego plemienia o te, które ukazały się w 2014 roku, a tutaj mnie już koniec 2015 roku zastał. Na szczęście w tej branży nowości nie szybko się deaktualizują zatem nieśpiesznie przystępuję do dzieła.

Dagmara Adamska, Agnieszka Latocha, Dominik Nowakowski, Aleksander Paroń, Marcin Siehankiewicz, Robert Sikorski
‘Słownik wsi śląskich w średniowieczu. Tom 1: Powiat lubiński’, Wrocław 2014

slownik_wsi_slaskich_w_sredniowieczu_1

Pod kierownictwem dr. Dominika Nowakowskiego powstał pierwszy tom Słownika będący zwieńczeniem trzy letniej pracy całego zespołu badającego średniowieczne źródła do dziejów wsi powiatu lubińskiego. W hasłach skatalogowane zostały najstarsze zapiski nazw miejscowości wymieniane w źródłach do początków wieku XVI, rekonstrukcja ich geografii oraz zachowane ślady kultury materialnej w postaci odkrytych stanowisk oraz zabytków archeologicznych. Znajdzie się tutaj i coś dla miłośników kartografii, gdyż na kolorowych tablicach umieszczone zostały plany każdej wsi według mapy osiemnasto- oraz dziewiętnastowiecznej oraz, uwaga!, szkic rekonstrukcyjny wykonany metodą retrogresywną, dzięki któremu możemy puścić wodze naszej średniowiecznej wyobraźni.

Pomimo, że w części opisowej nie uświadczymy kolorowej fotografii, a i wydawcy zdarzyła się wpadka w postaci błędnie naniesionej rzeki Odry na mapie (wkładka), to jednak są to drobiazgi nie będące w stanie przyćmić wrażenia, że obcuje się z porządnie wydanym leksykonem. Duży format, twarda okładka, kredowy papier i szyty grzbiet zapewnią nam beztroskie wertowanie słownika do woli.

Dla nas oczywiście najważniejsze jest, że obok wielu odnotowanych śladów wczesnośredniowiecznego osadnictwa odnajdujemy tutaj opisy grodów w Chobieni, Kliszowie-Olszanach, Orsku i Starej Rudnej, z oczywistych powodów, tego pierwszego najobszerniejszy. Z niecierpliwością czekamy kolejnych tomów i trzymamy kciuki za pierwszeństwo tych, które nas najbardziej interesują. Jeśliby przyjąć, że prace nad kolejnymi zajmą tyle czasu co nad pierwszym tomem, to nawet gdyby jakimś cudem prym wiodły te powiaty, na których choćby dziadoszyckie grodziska się znajdują (polkowicki, głogowski, górowski, nowosolski i żagański) to pozostaje nam jeszcze czekać tylko, bagatela, 15 lat. No ale przecież Roma non uno die aedificata est.

Piotr N. Kotowicz
‘Topory wczesnośredniowieczne z ziem polskich. Katalog źródeł’, Rzeszów 2014

kotowicz_topory_wczesnośredniowieczne

Pierwszej klasyfikacji toporów po 60 latach od ukazania się typologii Andrzeja Nadolskiego podjął się Piotr N. Kotowicz w ramach swojej dysertacji doktorskiej, którą rozpoczął od publikacji części będącej katalogiem źródeł i podstawą do kolejnej części analitycznej. O tym można już było przeczytać na blogu Lucivo, więc ja tylko dopowiem, że Katalog jest wydany w równie świetnej oprawie jak wcześniej wymieniany Słownik. Hasła, obok informacji o lokalizacji znaleziska, zaopatrzone są w bardzo szczegółowe dane jak opis topora, wymiary i waga (jeśli pomiary były możliwe) oraz przynależność typologiczna i chronologia. Wiele z publikowanych rysunków toporów i czekanów zobaczyć można tu po raz pierwszy, gdyż sam autor podjął się ich uwiecznienia.

Nas cieszy fakt, że w Katalogu zostały opisane znane nam topory odnalezione w domenie Dziadoszan jak: fragment z Chobieni, okaz z Gostynia wraz ze skromnym ułamkiem drugiego, czekan z Lasowic oraz oba egzemplarze z Popęszyc, ale również nieznany nam dotąd źle zachowany topór z Chociemyśla. Z publikacji dowiedzieliśmy się również, że oba topory z Popęszyc, które zwykliśmy podziwiać w Muzeum Miejskim Wrocławia są prawdopodobnie żelaznymi kopiami oryginałów wykonanymi dla przedwojennego Śląskiego Muzeum Rzemiosła we Wrocławiu w hucie żelaza w Nowej Soli w 1927 r.

Sylwia Siemianowska
‘Uniwersalność naczyń wczesnośredniowiecznych. Uwagi z perspektywy studiów nad ceramiką z Obiszowa.’, [w:] ‘Silesia Antiqua’, t. 49, s. 37-62, Wrocław 2014

‘Silesia Antiqua’, t. 49, Wrocław 2014

Artykuł stanowiący część pracy magisterskiej autorki zatytułowanej ‘Osada wczesnośredniowieczna w Obiszowie st. 9, gm. Grębocice w świetle źródeł ceramicznych’ był również przedmiotem referatu wygłoszonego na konferencji XVII Śląskich Spotkań Archeologicznych zatytułowanej ‘Śląsk i Europa Środkowa w pradziejach, średniowieczu i czasach nowożytnych’, która odbyła się w Pokrzywnej k. Głuchołazów w dniach 25-28 maja 2011 roku. Pani Sylwia Siemianowska była uprzejma podzielić się treścią swojego artykułu za pośrednictwem portalu academia.edu, dlatego bez większego wysiłku możemy się cieszyć jej próbą odpowiedzi na pytanie jakie funkcje mogły pełnić naczynia, których fragmenty w liczbie 41 470 odkryto podczas kilku sezonów badań na stanowisku w Obiszowie. Szczegółowej analizie poddano 13 182 egzemplarzy już po wyklejeniu, których charakterystyka morfologiczna, stylistyczna, technologiczna jak również resztki substancji wewnątrz naczyń oraz zabiegi jakim wtórnie poddano naczynia posłużyły do przypisania ich funkcji użytkowej. Autorka nie tylko skupiła się na obiszowskich naczyniach, ale analogii, poza innymi stanowiskami północnego Śląska, poszukiwała również w odległych miejscach i kulturach oraz źródłach etnograficznych. Artykuł okraszony jest fotografiami, na których obok obiszowskich, znalazły się fragmenty perforowanych naczyń z Chobieni, Bieńkowa, Czernej, Lipowca, Nosocic i Przedmościa.

Pozycję polecamy miłośnikom kultury materialnej Dziadoszan, bo cenna jest nie tylko ze względny na fakt, że przybliża nam naczynia jakie tworzyli, ale i w jaki sposób ich używali nawet kiedy ich pierwotna przydatność została utracona.

Nowakowski Dominik
‘Alternatywna próba interpretacji funkcji zespołu osadniczego z Gostynia pod Głogowem w świetle danych archeologicznych i toponomastycznych’, [w:] ‘Miejsca pamięci: pradzieje, średniowiecze, współczesność. Biskupińskie Prace Archeologiczne.’, t. 10, s. 499-525, Biskupin-Wrocław 2015

Na publikację interpretacji gostyńskiego zespołu osadniczego musieliśmy czekać aż trzy lata od momentu kiedy autor zaprezentował ją na konferencji ‘Miejsca pamięci – pradzieje, średniowiecze i współczesność’, która odbyła się w Biskupinie w dniach 02-04 lipca 2012 roku. Próżno szukać w internecie informacji o zbiorowej publikacji, w której zamieszczono artykuł i zapewne nadal bym o niej nie wiedział gdyby sam autor nie podzielił się nim z nami na academia.edu.

W niniejszej pracy zaprezentowane zostały dwie konkurujące ze sobą w środowisku naukowym teorie o grodowym oraz kultowym charakterze Kowalowej Góry na szerszym tle okolicznych grodów, gór oraz miejsc, których toponimy mogą świadczyć o tym, że miejsce to jest jednym z wielu wchodzących w skład większego zespołu łączącego obie te funkcje. Oprócz świeżego podejścia do tematu, nam publikacja podoba się również ze względu na kolorowe fotografie ceramiki, zdjęcie grodu Góra Jajo z początku XX w. kiedy okolica nie była tak zalesiona jak dzisiaj oraz starych map z naniesionymi nazwami miejsc wchodzących w skład zespołu. Serdecznie polecamy!

Atlas grodzisk wczesnośredniowiecznych z obszaru Polski

February 14th, 2016 by Chruściel

Atlas grodzisk wczesnośredniowiecznych z obszaru Polski

Pod kierownictwem prof. dr hab. Sławomira Moździocha prowadzony jest projekt Atlasu grodzisk wczesnośredniowiecznych stanowiący kontynuację wcześniej już rozpoczętej inwentaryzacji grodzisk w Polsce (szczegóły na stronie projektu).

Dla nas miłośników Dziadoszan istotnym jest fakt, że już można się cieszyć szczegółowymi opisami grodów Ziemi Głogowskiej ulokowanych na mapie. Na chwilę obecną w okolicach Głogowa zaznaczono następujące grody o metryce mieszącej się pomiędzy okresem plemiennym a rządami Bolesława Chrobrego:

  • Bartodzieje
  • Bieńków
  • Bobrowniki
  • Bytom Odrzański
  • Chobienia
  • Dalków
  • Dankowice
  • Dobrzejowice
  • Głogów – Ostrów Tumski
  • Gołaszyn
  • Gostyń stan.1
  • Gostyń stan.2
  • Grodziszcze
  • Kietlów
  • Kliszów (Olszany)
  • Lipowiec
  • Obiszów stan.1
  • Obiszów stan.2
  • Orsk
  • Popęszyce
  • Przedmoście stan.2
  • Przedmoście/Borek stan.1
  • Solniki

Mimo, że jeszcze nie wszystkie podlinkowane ryciny i zdjęcia można oglądać w oryginalnych rozmiarach (zapewne jakieś techniczne niedopatrzenie, które próbuję zgłosić do autorów projektu), to trzymamy kciuki za rozwój projektu i czekamy na więcej.

Literatura odświeżona

January 30th, 2015 by Chruściel

Nastała wreszcie pora wrócić się w czasie i odkurzyć leżące przez tych lat kilka odłogiem na półkach artykuły obfitujące w treści mówiące nam dzisiaj o Dziadoszyckim plemieniu. A nie tylko leciwe tutaj pozycje znajdziecie, a i kilka nowych w ręce mi wpadło.

Czapla Krzysztof, 'Dziadoszanie. Plemię zamieszkujące ziemię głogowską w X wieku', Głogów, 2014

Wśród nich nie lada gratka dla miłośników, a mianowicie kolejna po wydanym w 2007 roku folderze przy okazji otwarcia Ekomuzeum Dziadoszan w Wietszycach monografia tegoż samego autora.  Jest nią wynik dziesięcioletniej pracy Krzysztofa Czapli opublikowany w 2014 roku pod tytułem ‘Dziadoszanie. Plemię zamieszkujące ziemię głogowską w X wieku’. Więcej szczegółów na stronie Wydawnictwa Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Głogowie.

‘Funkcje grodów w państwach wczesnośredniowiecznej Europy Środkowej. Społeczeństwo, gospodarka, ideologia.’, Głogów, 2014

Badania archeologiczne przeprowadzone w Chobieni w 2010 roku zapoczątkowały serię artykułów pióra panów Nowakowskiego, Bierman’a oraz Kieseler’a powstałych w latach 2011, 2012 i 2014. Ostatnia opublikowana podobnie jak ‘Dziadoszanie…’ przez wydawnictwo PWSZ, a dwie pierwsze kolejno: w niemieckim periodyku ‘Praehistorische Zeitschrift’ oraz jako podsumowanie konferencji zatytułowanej ‘Rytm przemian kulturowych’, która odbyła się w Biskupinie w dniach 7-9.07.2010 roku. Więcej informacji na stronach: Muzeum Archeologiczne w Biskupinie oraz Polskiej Akademii Nauk Oddział we Wrocławiu.

Z niecierpliwością czekamy na zapowiadaną monografię autorstwa tych panów. Szkoda tylko, że nie w naszym języku.

Jeszcze nowsze szaty Chruścielowiska

March 6th, 2011 by Chruściel

Chruścielowisko

Witam po długiej nieobecności wszystkich miłośników kultury materialnej Dziadoszan! Nie, Chruścielowisko nie zaginęło w odmętach internetu, choć wiele za tym świadczyło. Fakt, troszeczkę ten sen zimowy się przedłużył, ale wracamy. Pod roboczą jeszcze domeną chruscielowisko.dzwiek.org, ale miejmy nadzieję, że niedługo to zmienimy.

Kolejny raz Chruścielowisko przeżywa wizualną transformację. Tym razem nowe szaty swoją,  już prawie ascetyczną, skromność wyrażają nawet kolorem. Zaniepokojonym śpieszę z zapewnieniem, że autor nie obrał za cel dążenie do monochromatycznego trybu witryny. Tendencja owa ma jedynie na celu podkreślenie wyższości treści nad formą i mam nadzieję, iż wyższość owa osiągnęła już swoją krytyczną granicę.

Czy zmiany na lepsze? Sami oceńcie. A tymczasem zapraszam, do lektury.

Dział Literatura

August 10th, 2009 by Chruściel

Powstał dział literatura, w którym tytuły książek i artykułów bogatych w wiedzę mówiącą o kulturze Dziadoszan odnajdziecie.

Kiedy byłem u progu mojego zainteresowania kulturą Dziadoszan zwykłem narzekać na brak literatury na ich temat. Jakiś czas później zdanie swoje zmieniłem żałując, że drukowana była tak niskimi nakładami. Dzisiaj składam dzięki koledze z archeo za pokazanie mi skarbnicy wiedzy jaką jest biblioteka instytutu archeologii UW.

 

Nowe szaty Chruścielowiska

August 1st, 2009 by Chruściel

Chruścielowisko odziało się w świeżą szatę graficzną. Kolorystykę witryna zawdzięcza inspiracją Złotym kodeksem pułtuskim (Ewangeliarz płocki1), który był również podstawą do stworzenia rysunkowej wersji Chruściela z nagłówka.

 

 

 

1 strona www, “Zabytki polskiej książki rękopiśmiennej”.

Piec z Kremitz

March 1st, 2009 by Chruściel

inicjacja pieca z Kremitz

W dziale rekonstrukcje pojawił się wątek piec z Kremitz, w którym możecie zobaczyć rekonstrukcję pieca mojego autorstwa. Przeznaczeniem piecyka jest wypalanie ulepionych z gliny przedmiotów (głównie naczyń) do ich użytkowej, ceramicznej formy. Piec znalazł swoje miejsce na działce za rodzinnym domem Chruściela.

Zdjęcie przedstawia inicjujący wypał. Wprawne oko z pewnością zauważy, że częściowo przyśpieszyłem sobie pracę konstrukcyjne wykorzystując cegły, dzięki którym zapewniłem też solidniejszą podstawę pieca.

Pierwsze wrażenie: zbyt mała czeluść w stosunku do komory.

A naczynka wypaliły się na piękny ceglasty kolor. Z początku wydawały się solidne, jednak pozostawienie w nich wody na słońcu przypomniało mi dokładnie miejsca łączenia glinianych wałeczków. Niestety nie uwieczniłem tego na fotografii.

Witajcie!

September 1st, 2008 by Chruściel

Chruścielowisko pojawiło się w sieci pod adresem www.chruscielowisko.org.
Na stronie w obecnej jej formie prezentowane są rekonstrukcje: hetki i wrzecion z Głogowa oraz naczyń miniaturowych, przęślików i szpuli z Żukowic.