Archive for the ‘Literatura’ Category

Dziadoszanie w publikacjach 2016-2018

Sunday, May 31st, 2020

Jak zwykle nieco spóźniony i ciągle krok za światem nauki, co rusz wpadam na jakąś publikację sprzed kilku lat, o której wcześniej nie słyszałem. No ale nie muszę być przecież pierwszym, bo nie o zaimponowanie środowisku akademickiemu tu chodzi. Wszak archeologia to nie śpieszna dziedzina, a rekonstrukcja jeszcze powolniejszą się jawi. Szczególnie tym, co jak ja, tylko w wolnym czasie, gdzieś pomiędzy, wciskają te spokojne chwile w pędzie codzienności, w których napawać się można odkryciem kolejnego skrawka informacji. Kolejność wymienionych przypadkowa.

Kiarszys Grzegorz
‘Trzy światy średniowiecza. Iuxta castrum Sandouel’, Szczecin 2015;

Na początek wielki pominięty, bo publikacja jeszcze z 2015 roku, jednak warta wspomnienia. Duża część książki dotyczy grodów pierścieniowatych z obszaru powiatu górowskiego, które autor zalicza do terytorium Dziadoszan. Przy omawianiu okresu plemiennego opisywane są: Bartodzieje, Chróścina, Gostyń, Kruszyniec, Lechitów, Lipowiec, Lubiel, Niechlów, Orsk, Osetno Małe, Pobiel i Przedmoście. Eleganckie wydanie i piękne ilustracje pędzla Dariusza Bufnala.

Książka do pobrania ze strony Academia.edu.


Rodak Sylwia, Wroniecki Piotr
‘Grodziska w okolicach Głogowa na Dolnym Śląsku w świetle wyników badań geofizycznych’, [w:] ‘Metody geofizyczne w archeologii polskiej 2016’, s. 94-95, Wrocław 2016

Jeden z referatów zaprezentowanych na 4. konferencji zatytułowanej “Metody geofizyczne w archeologii polskiej“, która odbyła się w dniach 23-25 listopada 2016 r. we Wrocławiu. Referenci podsumowują ostatnie pomiary geofizyczne z zastosowaniem metody magnetycznej i elektrooporowej na grodziskach w Gostyniu, Grodziszczu, Moszowicach i Przedmościu.

Na więcej detali przyszło nam trochę poczekać, niemniej możemy już po nie sięgnąć w publikacji Badania nieinwazyjne grodzisk wczesnośredniowiecznych północno-zachodniej części Dolnego Śląska (patrz publikacja: Współczesne metody badań wczesnośredniowiecznych grodów Europy Środkowo-Wschodniej, s. 117-131, Wrocław 2019). Mamy tutaj kilka ciekawych informacji o anomaliach, które mogą posłużyć jako wskazówki przy dalszych pracach archeologicznych. Ale o tym już może w ramach spisu literatury z 2019 roku.


Parczewski Michał
‘Pierwsi chrześcijanie na północ od Karpat i Sudetów’

To oczywiście nie publikacja, a wykład, a w zasadzie seria wykładów, bo zgodnie z tym co znalazłem w internecie, autor wygłosił go przynajmniej w Muzeum Archeologicznym w Krakowie (25 lutego 2016 r.), Muzeum Podkarpackim w Krośnie (5 kwietnia 2016 r.), czy w Skansenie Archeologicznym Karpacka Troja w Trzcinicy (10-11 września 2016 r.). Wykład wart wspomnienia tutaj, bo mówiący o krzyżu o ramionach zakończonych wolutami znajdującym się na glinianym naczyniu odkrytym w Czeladzi Wielkiej. Polecam recenzję wykładu pióra Grzegorza Antosika pt. Pierwsi chrześcijanie nad Wisłą to jeńcy z Bizancjum już w VI wieku.


Urbańczyk Przemysław
‘Co się stało w 966?’, Poznań 2016

O wyżej wspomnianym krzyżu z Czeladzi Wielkiej oraz innych zidentyfikowanych przez profesora Parczewskiego krzyżach mogących świadczyć o pobycie chrześcijan na ziemiach polskich jeszcze przed przyjęciem chrztu przez Mieszka I wspomina autor tej książki na stronie 66.

Innym dziadoszyckim akcentem są przywołane na stronie 64., przy okazji omawiania niechrześcijańskich tradycji, szczątki ludzkie z Gostynia.


Czechowski Franciszek, Jaworski Krzysztof, Hojniak Marek
‘Organic matter on the so-called silesian type early medieval iron bowls’, [w:] ‘Śląskie Sprawozdania Archeologiczne’, t. 58, s. 133-150, Wrocław 2016

Z artykułu dowiedziałem się o odkryciu depozytu mis żelaznych tzw. typu śląskiego pozyskanego w drodze amatorskich poszukiwań z wykorzystaniem wykrywacza metalu. We wrześniu 2015 roku w odległości 300 m od grodu w Obiszowie znaleziono największe misy z jakimi do tej pory mieliśmy do czynienia na terenie Dziadoszan. Artykuł o tym co możemy odczytać z takich zabytków stosując badania geochemiczne, ale również o tym czego się nie dowiemy pozyskując zabytki w sposób uniemożliwiający wykorzystanie współczesnych standardów archeologicznych.


Gross Monika
‘Wczesne średniowiecze’, [w:] ‘Śląsk starożytny i średniowieczny’, Przewodnik po wystawie stałej Muzeum Archeologicznego we Wrocławiu, s. 133-160, Wrocław 2016

Przewodnik mojej ulubionej wystawy muzealnej nareszcie doczekał się odpowiedniego formatu. Pomiędzy twardymi okładkami słusznych rozmiarów tomu znalazły się wzmianki o zabytkach z Chobieni, Czeladzi Wielkiej, Gostynia, Lasocina, Obiszowa i Żukowic oraz coś na co najbardziej liczyłem. Nasze oko ucieszy Kilka niespotkanych gdzie indziej zdjęć, na których w rolach głównych wystąpili: fragment naczynia z krzyżem o ramionach zakończonych wolutami, nóż wolutowy i grzebienie z Czeladzi Wielkiej, grot włóczni i krzesiwo z Gostynia oraz topór z Popęszyc.


Kieseler Andreas
‘„Hoffentlich sind uns die Geister der Burgbesatzung günstig gestimmt“ − zur Funktion des Gustauer „Schmiedebergs“ aufgrund der Ausgrabungsergebnisse Kurt Langenheims von 1938’, [w:] ‘Die frühen Slawen – von der Expansion zu gentes und nationes. Beitrage zur Ur- und Fruhgeschchte Mitteleuropas’, Band 81, s. 259–298, Berlin 2016

Nieznane mi wcześniej zdjęcia z wykopalisk z Kowalowej Góry, spis zabytków, nowe rysunki obiektów z naniesionymi zabytkami ruchomymi oraz rysunki przekrojów zrekonstruowanego grodu. Ach, co tu dużo pisać, to trzeba przetłumaczyć na nasz język.

Artykuł do pobrania na Academia.edu.

 


Nowakowski Dominik
‘Überlegungen zum frühmittelalterlichen Siedlungskomplex Gustau (Gostyń) in Niederschlesien aufgrund archäologischer und toponomastischer Quellen’, [w:] ‘Die frühen Slawen – von der Expansion zu gentes und nationes. Beitrage zur Ur- und Fruhgeschchte Mitteleuropas’, Band 81, s. 241–257, Berlin 2016

Niemiecka wersja już publikowanego u nas artykułu, o którym wspominałem przy okazji publikacji z 2015 roku:

‘Alternatywna próba interpretacji funkcji zespołu osadniczego z Gostynia pod Głogowem w świetle danych archeologicznych i toponomastycznych’, [w:] ‘Miejsca pamięci: pradzieje, średniowiecze, współczesność. Biskupińskie Prace Archeologiczne.’, t. 10, s. 499-525, Biskupin-Wrocław 2015

Artykuł do pobrania na Academia.edu.


Tietz Bartosz
‘Upadek grodów wschodniej części strefy Tornow-Klenica a proces budowy władzy Piastów na terenie Wielkopolski’, [w:] ‘Spór o początki państwa polskiego’, s. 99-117, Kraków 2017

O wschodnich rubieżach strefy Tornow-Klenica, zwanej u zachodnich sąsiadów strefą Tornow-Gostyń, z czym polemizuje autor. O tym gdzie na ziemi Dziadoszan przebiegała granica kultury tornowskiej oraz czy Dziadoszan można włączyć w obręb plemion serbskich.

Artykuł do pobrania na Academia.edu.

 


Nowakowski Dominik
‘Mittelalterliche Doppelburgen in Polen. Einleitung zur Forschungsproblematik anhand ausgewählter Beispiele aus Pommern, Schlesien, Groß- und Kleinpolen’, [w:] ‘Enge Nachbarn. Das Problem von Doppelburgen und Mehrfachburgen in der Bronzezeit und im Mittelalter’, s. 245-279, Berlin 2017

Pośród innych polskich ośrodków “wielogrodowych” autor poświęca osobne rozdziały kompleksom Dalków-Gostyń oraz Obiszów-Bieńków skupiając się na grodach samych w sobie.

Artykuł do pobrania na Academia.edu.

 

 


Lisowska Ewa
‘Bradatica from the Strzelińskie hills’, [w:] ‘Sprawozdania Archeologiczne’, t. 69, s. 409-419, Warszawa 2017;

Do czasu publikacji na terenie Polski znaleziono 21 toporów typu bradatica. Wśród nich 3 na ziemi Dziadoszan: w Chobieni, Gostyniu i Popęszycach. Każdemu z nich, jak i innym śląskim znaleziskom, autorka poświeciła po kilka zdań. Tytułowemu oczywiście więcej.

Artykuł do pobrania na Academia.edu.

 


Kiarszys Grzegorz, Kolenda Justyna
‘Wczesnośredniowieczne grodziska w krajobrazie Doliny Baryczy. Przyczynek do studiów nad przemianami osadniczymi.’, [w:] ‘Śląskie Sprawozdania Archeologiczne’, t. 59, s. 93-126, Wroclaw 2017

Czy nadbaryckie grodziska w dolnym odcinku rzeki leżały jeszcze w dziedzinach Dziadoszan, czy może już należały do lokowanych przez Sławomira Moździocha wokół Milicza Trzebowian? A może grody w Bartodziejach i Lipowcu obok innych grodów baryckiej doliny powstawały już w nowych realiach politycznych kształtowanych pod wpływem państwa piastowskiego…

Artykuł do pobrania ze strony Śląskich Sprawozdań Archeologicznych.


Rzeźnik Paweł, Stoksik Henryk
‘Wyniki analiz archeometrycznych tygli szklarskich z Obiszowa na Dolnym Śląsku’, [w:] ‘Ceramika i szkło w archeologii i konserwacji’, s. 239-260, Wrocław 2017

Czy mieszkańcy Obiszowa dysponowali specjalistycznym warsztatem szklarskim i czy byli w stanie wytworzyć konkurencyjne jakościowo produkty? Oprócz odpowiedzi na te pytania, w tekście znajdziecie analizę chemiczną próbek szkła z tygli i ich porównanie do wyrobów szklanych z Europy środkowej i wschodniej a nawet Chin.

 
 


Siemianowska Sylwia
‘Bliska obcość. Ceramika jako identyfikator kontaktów handlowych i politycznych czy wspólnoty kultur wczesnośredniowiecznych zespołów osadniczych Słowiańszczyzny? Uwagi z perspektywy studiów nad dziesiątowieczną ceramiką z Obiszowa koło Głogowa.’, [w:] ‘Ceramika i szkło w archeologii i konserwacji’, s. 51-82, Wrocław 2017

O grupach ceramicznych z Obiszowa oraz zabytkach nieceramicznych świadczących o kontaktach tego zespołu osadniczego z innymi, nieraz odległymi, regionami.

Artykuł do pobrania ze strony Academia.edu.

 

 


Paternoga Marcin, Rzeźnik Paweł, Siemianowska Sylwia
‘Naczynia Solniki-Lipowiec. Lokalna grupa ceramiki całkowicie obtaczanej w północnej części Śląska.’, [w:] ‘Ceramika i szkło w archeologii i konserwacji’, s. 83-106, Wrocław 2017

Sięgnijcie do tego artykułu koniecznie jeśli chcecie dowiedzieć się jakim ostatnim trendom stylistycznym uległy naczynia Dziadoszan tuż przed zdominowaniem ich terenów przez monarchię piastowską.

Artykuł do pobrania ze strony Academia.edu.

 
 


Pankiewicz Aleksandra, Siemianowska Sylwia, Sadowski Krzysztof
‘Wczesnośredniowieczna biżuteria szklana z głównych ośrodków grodowych Śląska (Wrocław, Opole, Niemcza)’, [w:] ‘In pago Silensi. Wrocławskie Studia Wczesnośredniowieczne’, t. 3, Wrocław 2017

Piękny katalog wyrobów szklanych z tytułowych miejscowości. Szkoda, że zabytki z Obiszowa, Gostynia, czy Grodźca Małego są tu tylko wzmiankowane.

Artykuł do pobrania ze strony Instytutu Archeologicznego Uniwersytetu Wrocławskiego.

 
 


Rodak Sylwia
‘Podstawy datowania grodów z końca X – początku XIII wieku na Dolnym Śląsku’, [w:] ‘In pago Silensi. Wrocławskie Studia Wczesnośredniowieczne’, t. 4, Wroclaw 2017

Trochę późne ramy czasowe żeby załapały się wszystkie nasze grodziska, niemniej kilka z nich tu znajdziemy.

Artykuł do pobrania ze strony Instytutu Archeologicznego Uniwersytetu Wrocławskiego.

 
 
 


Kieseler Andreas
‘Die Eisenschüsseln vom schlesischen Typ im westslawischen Raum – ein Überblick’, [w:] ‘Beiträge yur Ur- und Frühgeschichte Mitteleuropas 82. Religion und Gesellschaft im nördlichen westslawischen Raum’, s. 311-348, Langenweissbach 2017

Wszystko co miłośnik mis żelaznych typu śląskiego wiedzieć powinien. Aktualne zestawienie wszystkich zabytków.

Artykuł do pobrania ze strony Academia.edu.

 
 
 
 


Robak Zbigniew
‘The origins and the collapse of the Blatnica-Mikulčice paradigm’, [w:] ‘Slovenská Archeológia’, LXV-1, s. 99-162, Nitra 2017

Polemika z zasadnością przypisywania zabytkom stylu Blatnica-Mikulčice, m.in. okuciu końcówki pasa z Grębocic, którego proweniencja zdaniem autora jest niejasna.

Artykuł do pobrania ze strony Academia.edu: wersja oryginalna, wersja polska.

 

 


Kotowicz Piotr N.
‘Early medieval axes from the territory of Poland’, [w:] ‘Moravia Magna. Seria Polona V’, Kraków 2018

Po 4 latach od publikacji Katalogu, w innym wydawnictwie, w innej szacie, w innym języku, ale jest! Typologia toporów wg Kotowicza. Czy zmiany okazały się na lepsze? Sami ocenicie. Obowiązkowa pozycja każdego miłośnika wczesnośredniowiecznych narzędzi i broni.

 

 


Twardy Juliusz, Forysiak Jacek, Rodak Sylwia
Moździoch Sławomir, ‘Środowiskowe czynniki lokalizacji wybranych grodzisk w środkowej części Polski Zachodniej’, [w:] ‘Acta Geographica Lodziensia’, 107, s. 93-117, Łódź 2018

Bobrowniki, Bytom Odrzański, Solniki, Popęszyce… co tu więcej trzeba dodawać?

Artykuł do pobrania ze strony Academia.edu.

 

 

 


Chrzan Krystian
‘Miejsce w krajobrazie oraz funkcje wczesnośredniowiecznych grodów w dorzeczach środkowej i górnej Obry, Baryczy oraz środkowej Prosny w IX i X w.’, [w:] ‘Przegląd Archeologiczny’, t. 66, s. 261-282, Wrocław 2018

Analizie autor poddał aż 77 grodów. Wschodnia flanka plemienia Dziadoszan wraz z wschodnimi sąsiadami na tle łączących je rzek. Symbolika, funkcje, geneza oraz upadek grodów plemiennych, no i zestawienie z datowaniem i wymiarami.

Artykuł do pobrania ze strony Academia.edu.

 
 
 


Robak Zbigniew
‘Carolingian or not? An analysis of the fitting from Haliczany in the context of other early medieval finds from selected areas of Western Slavic territories’, [w:] ‘Slovenská Archeológia’, LXVI-1, s. 49-105, Nitra 2018

Rozdzielacz krzyżowy pasów uprząży końskiej z Gostynia oraz przewleczka z Obiszowa na tle innych karolińskich zabytków z Zachodniej Słowiańszczyzny.

Artykuł do pobrania ze strony Academia.edu.

 
 
 
 


Czapla Krzysztof
‘Zanim powstało miasto’, [w:] ‘Głogów. Średniowieczne miasto nad Odrą’, s. 7-38, 2018 Głogów

Tych co wcześniej przeczytali Dziadoszan tego autora z 2007 lub 2014 roku niespecjalnie czekają tutaj niespodzianki. Niektóre ryciny są w lepszej jakości niż wcześniej publikowane. Jeden rysunek został dodany extra – lokalizacja grodziska w Grodźcu Małym – co wydaje się naturalną potrzebą w świetle tematu całego tomu. Niektóre interpretacje odbiegają nieco od poprzednich, co zaskakuje przy tej samej bibliografii. Szkoda, że autor nie uwzględnił młodszej literatury tematu w kolejnej swojej odsłonie charakterystyki plemienia.

Niemcy o Dziadoszanach piszą

Saturday, October 1st, 2016

Nareszcie! Długo oczekiwana przeze mnie publikacja ujrzała światło dzienne. Wprawdzie wydano ją już w kwietniu tego roku, a mi udało się ją nabyć w lipcu, to biorąc ją teraz we wrześniu do ręki nadal czuję te same emocje, które towarzyszyły mi w momencie odkrycia, że już jest i zaraz będzie się nią można cieszyć, gdyby nie… cena. No właśnie, bo jak w domowym budżecie usprawiedliwić wydatek rzędu 120 Euro za książkę? Ale, uff, udało się, a wrażeniami mogę się wreszcie podzielić.

Biermann Felix Paul, Kieseler Andreas, Nowakowski Dominik
‘Burg, Herrschaft und Siedlung im mittelalterlichen Niederschlesien: die slawischen Ringwälle von Köben (Chobienia) und Kleinitz (Klenica) im Kontext der Frühgeschichte des mittleren Oderraums’, s. 23-209, Bonn 2016

burg-herrschaft-und-siedlung

Polska wersja tytułu całej publikacji brzmi ‘Gród, władza i osadnictwo na średniowiecznym Dolnym Śląsku. Grodziska pierścieniowate z Chobieni i Klenicy w kontekście wczesnośredniowiecznych dziejów Środkowego Nadodrza’. Oczywiście najbardziej oczekiwaną przeze mnie była monografia dotycząca chobieńskiego grodziska jednak okazało się, że to jedynie mniejsza część 27. tomu serii ‘Studien Zur Archaologie Europas’ wydawnictwa Habelt, który wypełniają również artykuły dotyczące grodziska w Klenicy. A zatem skoro temat nie tak odległy dziadoszyckim ziemiom (o czym za chwilę), to warto wymienić tutaj wszystkie tytuły z imienia.

Spis treści:

  • Biermann Felix Paul, Kieseler Andreas, Nowakowski Dominik, ‘Einleitung’, s. 13-21
  • Biermann Felix Paul, Kieseler Andreas, Nowakowski Dominik, ‘Köben an der Oder (Chobienia) – Forschungen zum Wandel der Siedlungs- und Herrschaftsverhältnisse im mittelalterlichen Niederschlesien’, s. 23-209,
    • ‘Chobienia nad Odrą (Köben). Badania nad przemianami osadniczymi i organizacją terytorialną na średniowiecznym Śląsku (Streszczenie)’
  • Kieseler Andreas, ‘Der slawische Burgwall von Kleinitz (Klenica) im nördlichen Niederschlien’, s. 211-466,
    • ‘Wczesnośredniowieczne grodzisko w Klenicy (Kleinitz) na północy Dolnego Śląska (Streszczenie)’
  • Biermann Felix Paul, Kieseler Andreas, Nowakowski Dominik, ‘Die Nachuntersuchung von 2007 auf dem Burgwall von Kleinitz (Klenica)’, s. 467-482,
    • ‘Wznowienie badań na grodzisku w Klenicy (Kleinitz) w 2007 roku (Streszczenie)’
  • Benecke Norbert, ‘Die Tierreste vom Burgwall Kleinitz (Klenica)’, s. 483-494,
    • ‘Szczątki zwierzęce z grodziska w Klenicy (Kleinitz) (Streszczenie)’
  • Gruszka Bartlomiej, ‘Eine Siedlung am slawischen Burgwall von Kleinitz (Klenica) – Aufarbeitung der Altgrabung von 1962’, s. 495-532,
    • ‘Wczesnośredniowieczna osada przy grodzisku w Klenicy (Kleinitz) – Opracowanie wyników badań z 1962 roku (Streszczenie)’
  • Wiejacka Martyna, Wiejacki Jan, ‘Die Tierknochen der Vorburgsiedlung von Kleinitz (Klenica)’, s. 533-546,
    • ‘Kości zwierzęce z osady przygrodowej w Klenicy (Kleinitz) (Streszczenie)’

Publikacja wydana w formie albumowej (twarde okładki, szyty grzbiet, kredowy, acz dość cieńki papier) zawiera ponad 300 głównie czarno-białych rycin i w mojej opinii nie odbiega od standardu, z którym wcześniej udało mi się zapoznać przy okazji wielokrotnego wertowania “Słownika wsi śląskich w średniowieczu”. I choć moim faworytem wydawniczym ciągle pozostaje seria ‘Frühmittelalterliche münzfunde aus Polen’, to jest to nadal forma książki, z którą jak najbardziej chce się obcować.

A teraz smaczki. Znajdziemy tutaj ciekawą mapę ukazującą osadnictwo Dziadoszan na podstawie rozmieszczenia grodów według badań panów Sławiomira Moździocha (1998) oraz Krzysztofa Czapli (2006), na której według koncepcji pierwszego z nich Klenica leży w domenie naszego plemienia. Jeśli podążymy tym tropem podczas rekonstrukcji praktycznie podwoimy obszar archeologiczny, z którego możemy czerpać artefakty, które dopełniłyby wizerunek naszego Dziadoszyca.

Inną ciekawostką, której próżno szukać w pozostałych publikacjach jest pięknie narysowany przekrój zrekonstruowanego wału grodu w Chobieni w obu fazach użytkowania, który obok wizualizacji samego grodu jak i pobliskiej osady (te już znane z poprzednich publikacji) dopełniają nasze wyobrażenie o tym jak Chobienia drzewiej wyglądała.

W pierwszym artykule o Klenicy zamieszczono okazałą kolekcję oprawek rogowych będących stylistycznymi analogiami do jednego z klenickich zabytków, między którymi znajdziemy również oprawki z Grodziszcza i Żukowic.

Publikację oczywiście polecam jako obowiązkową pozycję na półce każdego dziadoszycofila, jednak obawiam się, że jej cena nie jest w stanie znaleźć uzasadnienia w odczuciu kogokolwiek kto nim nie jest.

Dziadoszanie w publikacjach 2014-2015

Saturday, February 20th, 2016

Podczas popełniania wpisu Literatura odświeżona obiecałem sobie, że kiedyś uzupełnię nowości wydawnicze dotyczące naszego plemienia o te, które ukazały się w 2014 roku, a tutaj mnie już koniec 2015 roku zastał. Na szczęście w tej branży nowości nie szybko się deaktualizują zatem nieśpiesznie przystępuję do dzieła.

Dagmara Adamska, Agnieszka Latocha, Dominik Nowakowski, Aleksander Paroń, Marcin Siehankiewicz, Robert Sikorski
‘Słownik wsi śląskich w średniowieczu. Tom 1: Powiat lubiński’, Wrocław 2014

slownik_wsi_slaskich_w_sredniowieczu_1

Pod kierownictwem dr. Dominika Nowakowskiego powstał pierwszy tom Słownika będący zwieńczeniem trzy letniej pracy całego zespołu badającego średniowieczne źródła do dziejów wsi powiatu lubińskiego. W hasłach skatalogowane zostały najstarsze zapiski nazw miejscowości wymieniane w źródłach do początków wieku XVI, rekonstrukcja ich geografii oraz zachowane ślady kultury materialnej w postaci odkrytych stanowisk oraz zabytków archeologicznych. Znajdzie się tutaj i coś dla miłośników kartografii, gdyż na kolorowych tablicach umieszczone zostały plany każdej wsi według mapy osiemnasto- oraz dziewiętnastowiecznej oraz, uwaga!, szkic rekonstrukcyjny wykonany metodą retrogresywną, dzięki któremu możemy puścić wodze naszej średniowiecznej wyobraźni.

Pomimo, że w części opisowej nie uświadczymy kolorowej fotografii, a i wydawcy zdarzyła się wpadka w postaci błędnie naniesionej rzeki Odry na mapie (wkładka), to jednak są to drobiazgi nie będące w stanie przyćmić wrażenia, że obcuje się z porządnie wydanym leksykonem. Duży format, twarda okładka, kredowy papier i szyty grzbiet zapewnią nam beztroskie wertowanie słownika do woli.

Dla nas oczywiście najważniejsze jest, że obok wielu odnotowanych śladów wczesnośredniowiecznego osadnictwa odnajdujemy tutaj opisy grodów w Chobieni, Kliszowie-Olszanach, Orsku i Starej Rudnej, z oczywistych powodów, tego pierwszego najobszerniejszy. Z niecierpliwością czekamy kolejnych tomów i trzymamy kciuki za pierwszeństwo tych, które nas najbardziej interesują. Jeśliby przyjąć, że prace nad kolejnymi zajmą tyle czasu co nad pierwszym tomem, to nawet gdyby jakimś cudem prym wiodły te powiaty, na których choćby dziadoszyckie grodziska się znajdują (polkowicki, głogowski, górowski, nowosolski i żagański) to pozostaje nam jeszcze czekać tylko, bagatela, 15 lat. No ale przecież Roma non uno die aedificata est.

Piotr N. Kotowicz
‘Topory wczesnośredniowieczne z ziem polskich. Katalog źródeł’, Rzeszów 2014

kotowicz_topory_wczesnośredniowieczne

Pierwszej klasyfikacji toporów po 60 latach od ukazania się typologii Andrzeja Nadolskiego podjął się Piotr N. Kotowicz w ramach swojej dysertacji doktorskiej, którą rozpoczął od publikacji części będącej katalogiem źródeł i podstawą do kolejnej części analitycznej. O tym można już było przeczytać na blogu Lucivo, więc ja tylko dopowiem, że Katalog jest wydany w równie świetnej oprawie jak wcześniej wymieniany Słownik. Hasła, obok informacji o lokalizacji znaleziska, zaopatrzone są w bardzo szczegółowe dane jak opis topora, wymiary i waga (jeśli pomiary były możliwe) oraz przynależność typologiczna i chronologia. Wiele z publikowanych rysunków toporów i czekanów zobaczyć można tu po raz pierwszy, gdyż sam autor podjął się ich uwiecznienia.

Nas cieszy fakt, że w Katalogu zostały opisane znane nam topory odnalezione w domenie Dziadoszan jak: fragment z Chobieni, okaz z Gostynia wraz ze skromnym ułamkiem drugiego, czekan z Lasowic oraz oba egzemplarze z Popęszyc, ale również nieznany nam dotąd źle zachowany topór z Chociemyśla. Z publikacji dowiedzieliśmy się również, że oba topory z Popęszyc, które zwykliśmy podziwiać w Muzeum Miejskim Wrocławia są prawdopodobnie żelaznymi kopiami oryginałów wykonanymi dla przedwojennego Śląskiego Muzeum Rzemiosła we Wrocławiu w hucie żelaza w Nowej Soli w 1927 r.

Sylwia Siemianowska
‘Uniwersalność naczyń wczesnośredniowiecznych. Uwagi z perspektywy studiów nad ceramiką z Obiszowa.’, [w:] ‘Silesia Antiqua’, t. 49, s. 37-62, Wrocław 2014

‘Silesia Antiqua’, t. 49, Wrocław 2014

Artykuł stanowiący część pracy magisterskiej autorki zatytułowanej ‘Osada wczesnośredniowieczna w Obiszowie st. 9, gm. Grębocice w świetle źródeł ceramicznych’ był również przedmiotem referatu wygłoszonego na konferencji XVII Śląskich Spotkań Archeologicznych zatytułowanej ‘Śląsk i Europa Środkowa w pradziejach, średniowieczu i czasach nowożytnych’, która odbyła się w Pokrzywnej k. Głuchołazów w dniach 25-28 maja 2011 roku. Pani Sylwia Siemianowska była uprzejma podzielić się treścią swojego artykułu za pośrednictwem portalu academia.edu, dlatego bez większego wysiłku możemy się cieszyć jej próbą odpowiedzi na pytanie jakie funkcje mogły pełnić naczynia, których fragmenty w liczbie 41 470 odkryto podczas kilku sezonów badań na stanowisku w Obiszowie. Szczegółowej analizie poddano 13 182 egzemplarzy już po wyklejeniu, których charakterystyka morfologiczna, stylistyczna, technologiczna jak również resztki substancji wewnątrz naczyń oraz zabiegi jakim wtórnie poddano naczynia posłużyły do przypisania ich funkcji użytkowej. Autorka nie tylko skupiła się na obiszowskich naczyniach, ale analogii, poza innymi stanowiskami północnego Śląska, poszukiwała również w odległych miejscach i kulturach oraz źródłach etnograficznych. Artykuł okraszony jest fotografiami, na których obok obiszowskich, znalazły się fragmenty perforowanych naczyń z Chobieni, Bieńkowa, Czernej, Lipowca, Nosocic i Przedmościa.

Pozycję polecamy miłośnikom kultury materialnej Dziadoszan, bo cenna jest nie tylko ze względny na fakt, że przybliża nam naczynia jakie tworzyli, ale i w jaki sposób ich używali nawet kiedy ich pierwotna przydatność została utracona.

Nowakowski Dominik
‘Alternatywna próba interpretacji funkcji zespołu osadniczego z Gostynia pod Głogowem w świetle danych archeologicznych i toponomastycznych’, [w:] ‘Miejsca pamięci: pradzieje, średniowiecze, współczesność. Biskupińskie Prace Archeologiczne.’, t. 10, s. 499-525, Biskupin-Wrocław 2015

Na publikację interpretacji gostyńskiego zespołu osadniczego musieliśmy czekać aż trzy lata od momentu kiedy autor zaprezentował ją na konferencji ‘Miejsca pamięci – pradzieje, średniowiecze i współczesność’, która odbyła się w Biskupinie w dniach 02-04 lipca 2012 roku. Próżno szukać w internecie informacji o zbiorowej publikacji, w której zamieszczono artykuł i zapewne nadal bym o niej nie wiedział gdyby sam autor nie podzielił się nim z nami na academia.edu.

W niniejszej pracy zaprezentowane zostały dwie konkurujące ze sobą w środowisku naukowym teorie o grodowym oraz kultowym charakterze Kowalowej Góry na szerszym tle okolicznych grodów, gór oraz miejsc, których toponimy mogą świadczyć o tym, że miejsce to jest jednym z wielu wchodzących w skład większego zespołu łączącego obie te funkcje. Oprócz świeżego podejścia do tematu, nam publikacja podoba się również ze względu na kolorowe fotografie ceramiki, zdjęcie grodu Góra Jajo z początku XX w. kiedy okolica nie była tak zalesiona jak dzisiaj oraz starych map z naniesionymi nazwami miejsc wchodzących w skład zespołu. Serdecznie polecamy!

Literatura odświeżona

Friday, January 30th, 2015

Nastała wreszcie pora wrócić się w czasie i odkurzyć leżące przez tych lat kilka odłogiem na półkach artykuły obfitujące w treści mówiące nam dzisiaj o Dziadoszyckim plemieniu. A nie tylko leciwe tutaj pozycje znajdziecie, a i kilka nowych w ręce mi wpadło.

Czapla Krzysztof, 'Dziadoszanie. Plemię zamieszkujące ziemię głogowską w X wieku', Głogów, 2014

Wśród nich nie lada gratka dla miłośników, a mianowicie kolejna po wydanym w 2007 roku folderze przy okazji otwarcia Ekomuzeum Dziadoszan w Wietszycach monografia tegoż samego autora.  Jest nią wynik dziesięcioletniej pracy Krzysztofa Czapli opublikowany w 2014 roku pod tytułem ‘Dziadoszanie. Plemię zamieszkujące ziemię głogowską w X wieku’. Więcej szczegółów na stronie Wydawnictwa Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Głogowie.

‘Funkcje grodów w państwach wczesnośredniowiecznej Europy Środkowej. Społeczeństwo, gospodarka, ideologia.’, Głogów, 2014

Badania archeologiczne przeprowadzone w Chobieni w 2010 roku zapoczątkowały serię artykułów pióra panów Nowakowskiego, Bierman’a oraz Kieseler’a powstałych w latach 2011, 2012 i 2014. Ostatnia opublikowana podobnie jak ‘Dziadoszanie…’ przez wydawnictwo PWSZ, a dwie pierwsze kolejno: w niemieckim periodyku ‘Praehistorische Zeitschrift’ oraz jako podsumowanie konferencji zatytułowanej ‘Rytm przemian kulturowych’, która odbyła się w Biskupinie w dniach 7-9.07.2010 roku. Więcej informacji na stronach: Muzeum Archeologiczne w Biskupinie oraz Polskiej Akademii Nauk Oddział we Wrocławiu.

Z niecierpliwością czekamy na zapowiadaną monografię autorstwa tych panów. Szkoda tylko, że nie w naszym języku.

Dział Literatura

Monday, August 10th, 2009

Powstał dział literatura, w którym tytuły książek i artykułów bogatych w wiedzę mówiącą o kulturze Dziadoszan odnajdziecie.

Kiedy byłem u progu mojego zainteresowania kulturą Dziadoszan zwykłem narzekać na brak literatury na ich temat. Jakiś czas później zdanie swoje zmieniłem żałując, że drukowana była tak niskimi nakładami. Dzisiaj składam dzięki koledze z archeo za pokazanie mi skarbnicy wiedzy jaką jest biblioteka instytutu archeologii UW.