Nóż z oprawką z Żukowic

Opis zabytku

Tzw. oprawka cylindryczna
(spotyka się również nazwę oprawka stożkowata zapewne, ze względu na fakt, że wbrew nazwie nie są to okazy cylindryczne, a lekko zwężające się)

Oprawkę rogową ornamentowaną kratownicą podwójnych żłobków odnaleziono w Żukowicach na stanowisku 5 w obiekcie 7. Oprawki tego typu zwykło się łączyć z funkcją wzmocnienia drewnianych trzonków noża. Jest to najwcześniej datowany, bo na VII w., tego typu zabytek na ziemiach polskich.1

Pomimo dość widocznych różnic w budowie i zdobieniu oprawki na rysunkach publikowanych w literaturze1,2 zawsze wymieniana jest tylko jedna, więc mało prawdopodobne, że znaleziono dwie sztuki w tym samym obiekcie, więc zapewne chodzi o ten sam okaz.

Nóż ze zbroczem

Nóż został znaleziony w Żukowicach na stanowisku 5 w obiekcie 13.

Rekonstrukcja

Pomimo, że nic nie świadczy za tym, że oba zabytki mogły stanowić komplet, a nawet nie wystąpiły w tym samym obiekcie, zdecydowałem się na ich połączenie w rekonstruowanym nożu, głównie ze względu na unikatowość samych oprawek i zupełny brak takich kompletów w ziemi Dziadoszyców. Rekonstrukcji podjął się Ludosza, który wykorzystał żelazo ze starego zawiasu, stal na ostrze, poroże jelenia oraz jesion i muszę przyznać, że dzieło przerosło moje wyobrażenie (Fot. 2,3).

Analogiczne zabytki

    Tzw. oprawka cylindryczna

  • Bieńków – oprawka odnaleziona przy skarpie i klombach kwiatowych przy kościele pw. Św. Jana Chrzciciela w Grodowcu (ziemia przywieziona z osady przygrodowej w Bieńkowie)2
  • Czeladź Wielka1
  • Bonikowo1
  • Bruszczewo1,6
  • Santok1
  • Grzybowo1
  • Wolin1
  • Mikulčice1
    Nóż ze zbroczem

  • Gostyń7,8

P.S. [2016.11.20] Jako, że noża nagiego nosić nie wypada, ubrałem go w pochewkę, którą przyozdobiłem mosiężną puncowaną od spodu blaszką, na którą nałożone są obustronie kolejne blaszki wycięte i wyoblone na kształt przypominający żmije. Wszystkie blaszki zostały zespole z pochewką trzema nitami. Zdobienie pochwy inspirowane jest okuciem pochwy noża odkrytego w grobie 47 na cmentarzysku w Tomicach. Szczegółowego opisu szukajcie w publikacjach (Wachowski 1973, 1975) oraz na wyszukiwarce zbiorów muzealnych Muzeum Miejskiego Wrocławia.

Zdjęcia i rysunki


Przypisy:

1 Kurnatowska et al. 2003, s. 261;
2 Rzeźnik 2000, s.387, Ryc.2:f;
3 Czapla 2007, ryc. 25:b; Czapla 2014, ryc. 58:b;
4 Parczewski 1989, tabl. XXVII:1;
5 Parczewski 1989, tabl. XXIX:7;
6 Brzostowicz 2002, s.88-90, Ryc. 39;
7 Wachowski 1997, Ryc. 27:c;
8 Kostrzewski 1965, ryc. 105:14;
9 Wachowski 1975, Ryc. 27:5;
10 Kaczkowski 1971, Ryc. 19:3;